МАСЪУЛИЯТИ БАНДАИ МӮЪМИН ДАР ЗИНДАГӢ: ҶАНБАҲОИ АХЛОҚӢ, ИҶТИМОӢ ВА МАЪНАВӢ

Ба номи он ки ҳастӣ ном аз ӯ ёфт,

Фалак гардиш, замин ором аз ӯ ёфт…

Масъулият яке аз мафҳумҳои муҳимми ахлоқӣ ва иҷтимоии ҳаёти инсон ба шумор меравад. Ин мафҳум муносибати шахсро нисбат ба худ, ҷомеа, оила, муҳити зист ва пеш аз ҳама нисбат ба Офаридгор муайян мекунад. Дар ҷаҳонбинии исломӣ инсон мавҷуди масъул буда, зиндагии ӯ танҳо ба қонеъ намудани ниёзҳои моддӣ маҳдуд намешавад. Ҳар як амал, сухан ва нияти инсон дорои арзиши ахлоқӣ буда, дар назди Аллоҳ масъулият эҷод мекунад.

Мафҳуми масъулияти бандаи мӯъмин аз имон сарчашма мегирад. Имон на танҳо эътиқоди қалбӣ, балки маҷмӯи арзишҳо ва рафторҳое мебошад, ки бояд дар ҳаёти ҳаррӯзаи инсон таҷассум ёбанд. Аз ин рӯ, мӯъмини ҳақиқӣ вазифадор аст, ки дар баробари иҷрои ибодатҳо, дар муносибат бо мардум низ адолат, ростгӯӣ, меҳрубонӣ, сабр ва инсондӯстиро риоя намояд.

Аввалин ва муҳимтарин масъулияти бандаи мӯъмин муносибати ӯ бо Аллоҳ мебошад. Дар таълимоти Ислом инсон барои ибодати Офаридгор ва зиндагӣ бар асоси арзишҳои нек офарида шудааст. Қуръони карим мефармояд:

«Ва ҷинну инсонро ҷуз барои ибодати Худ наофаридам».

Ибодат танҳо ба намозу рӯза маҳдуд нест. Ҳар амали ҳалол ва неке, ки бо нияти дуруст анҷом дода мешавад, метавонад арзиши ибодатӣ дошта бошад. Кӯшиши ба даст овардани ризқи ҳалол, тарбияи фарзанд, кӯмак ба ниёзмандон, эҳтироми падару модар ва хизмат ба ҷомеа низ аз масъулиятҳои муҳими инсон мебошанд.

Намоз, рӯза, закот ва дигар ибодатҳо дар тарбияи шахсияти мӯъмин нақши муҳим доранд. Онҳо инсонро ба интизом, сабр, худдорӣ ва масъулиятшиносӣ водор месозанд.

Ахлоқи нек яке аз нишондиҳандаҳои муҳими имони инсон мебошад. Мӯъмин бояд аз дурӯғ, ғайбат, туҳмат, ҳасад, кибр, хиёнат ва дигар хислатҳои манфӣ худдорӣ намояд.

Ростгӯӣ дар муносибатҳои инсонӣ асоси эътимод мебошад. Агар дар ҷомеа ростгӯӣ ва адолат ҳукмфармо бошад, муносибатҳои иҷтимоӣ устувортар мегарданд. Аз ин рӯ, мӯъмин бояд пеш аз ҳар сухан ва амал масъулияти ахлоқии онро дарк кунад.

Паёмбари Ислом (с) дар таълимоти худ ба ахлоқи нек аҳамияти бузург додааст. Ин нишон медиҳад, ки ибодат бояд ба рафтори инсон таъсири мусбат расонад. Яъне шахсе, ки худро мӯъмин медонад, бояд ахлоқи неки худро дар муносибат бо дигарон низ нишон диҳад.

Оила яке аз муҳимтарин ниҳодҳои иҷтимоӣ мебошад. Дар Ислом нисбат ба оила масъулияти махсус гузошта шудааст. Ҳар як аъзои оила бояд ҳуқуқ ва вазифаҳои худро дуруст иҷро намояд.

Масъулияти падару модар пеш аз ҳама тарбияи дурусти фарзандон, таъмини зиндагии муносиб ва омӯзонидани арзишҳои ахлоқӣ мебошад. Фарзандон бошанд, бояд падару модарро эҳтиром намуда, ба онҳо некӣ кунанд.

Оилаи солим барои ташаккули шахсияти солим замина фароҳам меорад. Аз ин рӯ, эҳтиром, муҳаббат, вафодорӣ, сабр ва бахшиш бояд асоси муносибатҳои оилавӣ бошанд.

Бандаи мӯъмин танҳо барои худ зиндагӣ намекунад. Ӯ узви ҷомеа буда, нисбат ба дигарон низ масъулият дорад. Кӯмак ба ятимон, пиронсолон, камбизоатон ва шахсони ниёзманд аз арзишҳои муҳими ахлоқии Ислом ба ҳисоб меравад.

Масъулияти иҷтимоӣ инчунин риояи қонун, эҳтироми ҳуқуқи дигарон, ҳифзи амният ва саҳм гузоштан дар рушди ҷомеаро дар бар мегирад. Мусалмон бояд аз амалҳое, ки ба дигарон зарар мерасонанд, худдорӣ намояд.

Аз нигоҳи иҷтимоӣ, чунин муносибат ба таҳкими ҳамбастагӣ, эътимод ва суботи ҷомеа мусоидат мекунад. Бинобар ин, арзишҳои динӣ метавонанд дар ташаккули фарҳанги масъулиятшиносӣ нақши муҳим дошта бошанд.

Меҳнат дар ҳаёти инсон аҳамияти иқтисодӣ ва ахлоқӣ дорад. Ислом инсонро ба меҳнати ҳалол ва касби ризқи пок ташвиқ мекунад. Мӯъмин набояд бо роҳи фиреб, ришва, хиёнат ё истисмори дигарон мол ба даст оварад.

Меҳнати ҳалол инсонро мустақил месозад ва ба ӯ имконият медиҳад, ки ҳам барои оилаи худ ва ҳам барои ҷомеа фоида расонад. Аз ин рӯ, масъулияти мӯъмин танҳо дар масҷид ва вақти ибодат зоҳир намешавад, балки дар ҷойи кор, тиҷорат ва фаъолияти ҳаррӯза низ таҷассум меёбад.

Вақт яке аз неъматҳои бузурги инсон мебошад. Аз даст рафтани вақт имкони барқароршавӣ надорад. Аз ин рӯ, шахси мӯъмин бояд вақти худро оқилона истифода барад.

Омӯзиши илмҳои фоиданок низ масъулияти муҳим ба шумор меравад. Илм ба инсон имконият медиҳад, ки ҳақиқатро беҳтар дарк кунад, мушкилоти ҷомеаро ҳал намояд ва барои пешрафти кишвар саҳм гузорад.

Дар ҷаҳони муосир, ки илм ва технология босуръат рушд мекунанд, масъулияти ҷавонон барои гирифтани дониш ва истифодаи дурусти он боз ҳам бештар мегардад. Дониш бояд на барои зарар расонидан, балки барои ободонӣ ва беҳбудии зиндагии инсонҳо истифода шавад.

Муҳити зист низ аз неъматҳои Аллоҳ мебошад. Инсон ҳуқуқ дорад аз табиат истифода барад, вале ҳамзамон вазифадор аст онро ҳифз кунад. Исрофкорӣ, ифлос кардани обу ҳаво, нобуд кардани дарахтон ва зарар расонидан ба табиат ба принсипҳои масъулиятшиносӣ мувофиқат намекунад.

Дар ҷомеаи муосир ҳифзи муҳити зист яке аз масъалаҳои муҳимми ҷаҳонӣ мебошад. Аз ин рӯ, фарҳанги динӣ метавонад инсонро ба сарфакорӣ, тозагӣ ва муносибати масъулона ба табиат ҳидоят намояд.

Яке аз хусусиятҳои муҳими мӯъмин худназоратӣ мебошад. Инсон бояд пеш аз анҷом додани амал дар бораи натиҷаи он андеша кунад. Худназоратӣ ба инсон ёрӣ медиҳад, ки аз гуноҳ ва рафтори зараровар дурӣ ҷӯяд.

Дар фарҳанги исломӣ мафҳуми тақво ба худназоратӣ ва эҳсоси масъулият дар назди Аллоҳ алоқаманд аст. Шахсе, ки тақво дорад, ҳатто дар ҳолате, ки дигарон ӯро назорат намекунанд, аз корҳои нодуруст худдорӣ мекунад, зеро худро дар назди Аллоҳ масъул медонад.

Хулоса

Масъулияти бандаи мӯъмин дар зиндагӣ мафҳуми васеъ буда, тамоми паҳлуҳои ҳаёти инсонро фаро мегирад. Он аз масъулият дар назди Аллоҳ оғоз шуда, ба муносибат бо худ, оила, ҷомеа, муҳити зист ва тамоми мавҷудоти дигар идома меёбад.

Мӯъмини ҳақиқӣ бояд ибодатро бо ахлоқи нек, дониш, меҳнати ҳалол, адолат ва хизмат ба мардум пайваст намояд. Имон вақте дар ҳаёти инсон арзиши воқеӣ пайдо мекунад, ки он дар рафтору кирдор низ зоҳир шавад.

Аз ин нуқтаи назар, тарбияи масъулиятшиносӣ дар асоси арзишҳои ахлоқӣ ва динӣ метавонад барои ташаккули шахсияти солим, оилаи устувор ва ҷомеаи ободу осоишта заминаи мусоид фароҳам оварад. Бандаи мӯъмин бояд дарк намояд, ки зиндагӣ амонат аст ва инсон дар назди Офаридгор барои тарзи истифодаи ин амонат ҷавобгар мебошад.