Имоми Аъзам бузургтарин равшангари илми фиқҳ, воломақомтарин уммати паёмбар Расули Акрам, раҳнамои бузурги дини мубини Ислом буда, дар рушду нумӯи дини Ислом ҷидду ҷаҳд намудааст. Бар бузургии ин марди хирад тамоми сарчашмаҳои динӣ гувоҳанд ва бе ягон шубҳа, шаҳодат медиҳанд, ки чун Имоми Аъзам олимони бузург дарёфтан ниҳоят душвор будааст.

Дар ташаккул ва рушди таърихи тамаддуни исломӣ ва махсусан бунёди яке аз мазҳабҳои бонуфузтарини аҳли суннат – ҳанафия саҳми Имоми Аъзам хеле бузург аст. Сабаби имоми Аъзам ном гирифтани ӯ дар он аст, ки Абӯҳанифа дар байни имомҳои дигар аз ҳама бонуфузтар ба ҳисоб меравад. Шояд яке аз сабабҳои асосии интишорёбии ин мазҳаб низ маҳз дар ҳамин нуҳуфта бошад.

Аслан тибқи фармудаи Худованд дини мубини Ислом дини мукаммал ва орӣ аз нуқсу норасоӣ буда, пазирои ҳеҷ гуна таҳлилу такмил аз тарафи инсон намебошад, баръакс инсон аст,

Куняи ӯ Абулҳусайн, номаш Муслим ва номи падараш Ҳаҷҷоҷ буд. Силсилаи насаби ӯ Муслим ибни Ҳаҷҷоҷ ибни Вард ибни Кӯшоз мебошад. Ӯро қушайрӣ низ мегӯянд. Қушайр номи қабилае аз араб аст. Шояд ӯ аз ҷумлаи озодшудагони он қабила бошанд.

Нуруддин Алӣ ибни Султон ибни Муҳаммади Ҳаравии Маккии Ҳанафӣ маъруф ба Мулло Алӣ Қорӣ яке донишмандони бузург ва аз муҳаққиқони барҷастаи қарни 10 - 11-уми ҳиҷрӣ ба шумор меравад. Ӯ дар шаҳри Ҳирот ба дунё омада, дар шаҳри Макка зиндагӣ ва фаъолият кардааст. Қорӣ пас аз он ки дар зодгоҳи худ ба таҳсили бахше аз улум муваффақ гардид...

Китоби “Саҳеҳ”-и Бухорӣ дар миёни осори Муҳаммад ибни Исмоил машҳуртарин асар ба ҳисоб меравад. Уламо иттифоқи назар доранд, ки саҳеҳтарин китоб баъд аз китоби Худо “Саҳеҳ”-и Бухорист. Номи пурраи китоби мазкур “Ал-ҷомеъ-ус-саҳеҳ-ул-мухтасару мин умури Расулиллоҳи (с) ва сунаниҳи ва айёмиҳи” мебошад. (“Кашф-ул-Борӣ”, с.154)